Een organisatie is geen verzameling zelfstandigen met toevallig hetzelfde e-mailadres

Wat uit noodzaak begon, leek een verworven recht te zijn geworden: thuiswerken. Tot afgelopen woensdag. Toen gaf de rechter Booking.com gelijk. De organisatie mag het personeel verplichten om 40 procent van de werktijd op kantoor te zijn. Dat komt neer op twee dagen bij een vijfdaagse werkweek. Terecht? CFPB-directeur Jacqueline Schlangen reageert.

We zien steeds vaker dat werkgevers hun medewerkers weer op kantoor willen zien met het argument dat dit is voor het individu én voor de organisatie. Dit laatste zeg ik al jaren. Ons onderzoek laat zien dat de voordelen voor het individu op korte termijn niet altijd opwegen tegen de nadelen voor de organisatie op lange termijn. Maar ook voor het individu is het beter om niet de hele tijd thuis te werken. Op 11 september 2023 schreef Japke-d. Bouma al: van fulltime thuiswerken word je dommer, asocialer, zuurder, chagrijniger én slechter in je vak. Dat had ze een week eerder – en wat genuanceerder natuurlijk – op ons jaarcongres gehoord. Ik ben het eens met de eisen van organisaties die hun medewerkers willen verplichten minimaal twee dagen per week op kantoor te werken.

In de discussie over thuis en op kantoor werken, hoor je geregeld: ik werk al jaren thuis en dat werkt voor mij prima. Dat zal best. Maar wat voor jou goed werkt, is niet automatisch het beste voor de organisatie. Een organisatie is geen verzameling zelfstandigen met toevallig hetzelfde e-mailadres. Een organisatie is meer dan de optelsom van alle individuele taken. Dat wordt over het hoofd gezien in de hele discussie over thuiswerken. Je wordt als werknemer niet alleen betaald om je eigen takenlijst af te werken. Je werk hangt samen met dat van anderen. Je helpt een collega, draagt kennis over, werkt iemand in, vangt op wat er speelt en komt soms op een idee omdat je toevallig naast iemand zit die met iets heel anders bezig is. Juist dat onbewuste leren van elkaar kan alleen op momenten waarop je fysiek samen bent.

Eind vorig jaar speelde bij een grote organisatie bijna dezelfde discussie als nu bij Booking.com. De ondernemingsraad stond op scherp, de advocaten stonden klaar. De organisatie besloot vervolgens geld uit te geven aan onderzoek in plaats van aan advocaten. Er kwam een pilot waarin medewerkers in de regel twee dagen per week op kantoor moesten werken. Leidinggevenden zagen voordelen: er werd gemakkelijker afgestemd, nieuwe medewerkers konden beter worden begeleid en informeel contact ontstond vanzelfsprekender. Medewerkers waren een stuk kritischer. Zij vonden niet dat de samenwerking beter werd doordat ze twee dagen op kantoor waren. Als je een uur reist en vervolgens de halve dag met een koptelefoon in Teams zit omdat de mensen met wie je samenwerkt elders zitten, heeft die kantoordag inderdaad weinig toegevoegde waarde.

Alleen naar kantoor komen is niet genoeg; je moet er ook daadwerkelijk samenwerken. Een CFPB-studie laat zien dat fysiek en digitaal samenwerken elkaar kunnen versterken, mits je beide bewust combineert. Doorslaggevend is vooral welk werk je waar doet. Thuiswerken biedt doorgaans betere mogelijkheden voor concentratie. Het kantoor biedt juist ruimte voor rijke en informele interactie en helpt medewerkers zicht te houden op elkaars werk en kennis. Een aanwezigheidsbeleid vraagt daarom om een bredere visie op de manier van werken. Maak afspraken over aanwezigheid, organiseer het werk en de samenwerking, zorg voor goed leiderschap en stem de inrichting van het kantoor af op wat mensen er doen.

Deze infographic is gebasseerd op de studie: Fysiek of digitaal? Samenwerken in de hybride werkcontext (2026).

Organisaties zijn geneigd van hun kantoor een clubhuis te maken dat geheel in het teken staat van ontmoeting en samenwerking. Hoewel de meeste medewerkers daarvoor naar kantoor komen, is het een slecht idee om het kantoor uitsluitend daarop in te richten. Er moet ook ruimte zijn voor concentratie, digitaal overleg en vertrouwelijke gesprekken. Ook op een gezamenlijke kantoordag wisselen werkactiviteiten elkaar af. Wanneer de werkomgeving het werk onvoldoende ondersteunt en uitwijkmogelijkheden ontbreken, zullen medewerkers liever thuiswerken of met minder plezier op kantoor werken.

Kortom, een werkgever mag van medewerkers verwachten dat ze bijdragen aan het collectief. Daar horen afspraken over aanwezigheid bij. Medewerkers mogen op hun beurt verwachten dat de werkgever zorgt voor een goede organisatie van het werk en een passende werkomgeving. Afspraken maken over aanwezigheid is dus een goed begin van Booking.com. Maar zorg dan ook dat die twee dagen de moeite waard zijn.